Fundacja Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Krakowie O ZDROWIE DZIECKA

1,5% PODATKU POMAGA - KRS 0000123750

Aktualności

foo

HIB, CZYLI HAEMOPHILUS INFLUENZAE TYPU B

przez

Udostępnij:

Haemophilus influenzae typu b jest bakterią występującą jedynie u ludzi a do zakażenia dochodzi drogą kropelkową lub przez kontakt z zakażonymi wydzielinami. Grupą wiekową, u której najczęściej wywołuje objawy choroby są noworodki i dzieci poniżej 6 roku życia.

Najbardziej poważnym objawem występującym w przebiegu zakażenia Haemophilus influenzae typu b jest zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, którego najczęstszym powikłaniem są wylewy podtwardówkowe. Innym bardzo istotnym stanem klinicznym jest zapalenie nagłośni. Podczas leczenia podawane są antybiotyki. Możliwe jest również stosowanie środków wpływających na objawy choroby, takich jak np. leki przeciwbólowe. Istnieją skuteczne środki zmniejszające ryzyko wystąpienia inwazyjnego zakażenia Haemophilus influenzae typu b i są nimi szczepienia ochronne.

DLACZEGO HAEMOPHILUS INFLUENZAE TYPU B?

Nazwanie bakterii Haemophilus influenzae (pałeczka grypy) może być bardzo mylące, ponieważ grypa (łac. influenza) wywoływana jest przez wirusa grypy. Dlaczego więc nazwano tę bakterię w ten sposób? Zamieszanie w nazewnictwie wynika z pomyłki i błędnego przekonania, jakie istniało po odkryciu tej bakterii w 1892 roku. Uważano, że to właśnie ta bakteria jest czynnikiem odpowiedzialnym za rozwój grypy. Dopiero w późniejszych latach odkryto wirusa grypy.

Wyróżnianych jest 6 głównych typów serologicznych Haemophilus influenzae i są one numerowane kolejnymi literami alfabetu od a do f.  Szacuje się, że Haemophilus influenzae typu b występuje bezobjawowo u 2% dzieci (są jego nosicielami). Wraz z wiekiem zmniejsza się liczba zachorowań, a najczęściej chorują noworodki i dzieci mające mniej niż 6 lat.

W ostatnich latach zaobserwowano wzrost liczby zachorowań na Haemophilus influenzae typu b zarówno w Polsce, jak i na świecie. Zgodnie z meldunkami Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego w 2022, 2023 i 2024 roku w Polsce zachorowało odpowiednio 149, 265 i 376 osób. W 2025 roku zachorowało 251 osób, a zatem zaobserwowano spadek liczby zachorowań w odniesieniu do roku poprzedniego. Jednakże, jeżeli ta liczba zostanie porównana z rokiem 2017 lub 2018, w których zachorowało 108 i 115 osób to nadal jest mowa o ponad dwukrotnie zwiększonej liczbie zachorowań.

Zgodnie z raportem European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) w 30 krajach należących do Unii Europejskiej/Europejskiego Obszaru Gospodarczego (UE/EOG) potwierdzono 5234 przypadki inwazyjnych zakażeń Haemophilus influenzae. Dla porównania w 2022 roku zachorowało 3983 osób. Interesującą informacją jest fakt, że połowa zgłoszonych zachorowań pochodzi z trzech państw i są nimi Francja, Niemcy i Włochy. Najczęściej chorującymi grupami wiekowymi są noworodki oraz dorośli powyżej 65 roku życia.

JAK DOCHODZI DO ZAKAŻENIA?

Haemophilus influenzae należy do grona patogenów występujących jedynie u człowieka, a zatem nie można się nim zarazić od zwierząt. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, a to oznacza, że osoba zdrowa wdycha znajdujące się w powietrzu drobne kropelki śluzu, zawierające wirusa, rozpylane przez osobę chorą podczas kaszlu, kichania czy mówienia. Innym możliwym sposobem zakażenia jest kontakt z zakaźnymi wydzielinami takimi jak na przykład wydzielina dróg oddechowych.

Po wniknięciu do nabłonka jamy nosowo-gardłowej (komórek wyściełających te okolice) wirus rozprzestrzenia się po organizmie. Wspomniany cel realizuje na dwa sposoby: drogą krwi lub przez ciągłość. Strukturą jaka może być objęta podczas szerzenia się przez ciągłość są opony mózgowo-rdzeniowe, a w związku z tym Haemophilus influenzae typu b zajmuje niechlubne drugie miejsce wśród czynników odpowiedzialnych za nawrotowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (pierwsze miejsce należy do S. pneumoniae). Pacjentami obciążonymi szczególnym ryzykiem rozwoju wspomnianego zapalenia są osoby, u których wystąpił uraz głowy, wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego lub przewlekłe zapalenie ucha środkowego.

OBJAWY CHOROBOWE

Podczas zakażenia Haemophilus influenzae typu b może wystąpić zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie nagłośni, zapalenie płuc, ropne zapalenie stawów, zapalenie tkanki łącznej podskórnej, zapalenie kości, ucha środkowego, osierdzia czy bakteriemia.

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych jest najbardziej poważnym objawem zakażenia Haemophilus influenzae typu b. Głównym objawem tego stanu jest gorączka i pewne zaburzenia w funkcjonowaniu układu nerwowego, a także objawy oponowe (jest ich kilka, ale jeden przykładowy określa możliwość zbliżenia głowy do klatki piersiowej). W 2025 roku stwierdzono wystąpienie zakażenia opon mózgowo-rdzeniowych wywołanych przez Haemophilus influenzae typu b u 43 osób, a w 2024 roku liczba ta wynosiła 41 osób.

Innym niezwykle istotnym stanem jest zapalenie nagłośni, a jego głównymi objawami jest ślinienie się, zaburzenia połykania, gorączka i ból gardła. Głównie występuje u dzieci między 2 a 7 rokiem życia, ale istnieją przypadki zachorowań u dorosłych. Zapalenie nagłości jest stanem zagrażającym życiu i cechuje się bardzo szybką progresją.

JAKIE BADANIA SĄ WYKONYWANE?

Podczas diagnostyki zakażenia wywołanego przez Haemophilus influenzae typu b wykonywane są takie badania jak: badania serologiczne i izolacja w hodowli mikrobiologicznej. Do przeprowadzenia hodowli mikrobiologicznej (hodowla bakterii na odpowiednim podłożu zawierającym substancje niezbędne do wzrostu bakterii) niezbędne jest pobranie od chorego płynów, w przypadku których istnieje podejrzenie, że zawierają bakterie mające związek z obserwowanym zakażeniem. Wspomnianymi płynami może być np. krew albo płyn mózgowo-rdzeniowy (ciecz otaczająca struktury ośrodkowego układu nerwowego). Zatem w przypadku podejrzenia zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych pobierany jest płyn mózgowo-rdzeniowy (za pomocą igły na wysokości lędźwiowej kręgosłupa, punkcja lędźwiowa).

LECZENIE HIB

Haemophilus influenzae jest bakterią, a zatem podczas leczenia wywołanego przez niego zakażenia możliwe jest wykorzystanie antybiotyków (antybiotyki działają jedynie na bakterie, nie działają na wirusy). Wśród leków łagodzących objawy choroby można wymienić m.in. leki przeciwobrzękowe i przeciwbólowe.

Działaniem jakie można podjąć, aby zmniejszyć liczbę powikłań neurologicznych u pacjentów z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych w przebiegu zakażenia Haemophilus influenzae typu b jest podanie glikokortykosteroidów. Niestety w niektórych przypadkach niezbędne jest wykorzystanie respiratora do mechanicznej wentylacji.

POWIKŁANIA W PRZEBIEGU ZAKAŻENIA HAEMOPHILUS INFLUENZAE TYPU B

Najczęściej występującym powikłaniem zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych w przebiegu zakażenia Haemophilus influenzae typu b są wylewy podtwardówkowe (w ich trakcie obserwowane jest gromadzenie się krwi między dwoma strukturami otaczającymi mózg, oponą twardą znajdującą się blisko kości czaszki i oponą pajęczą). Objawiają się one występowaniem drgawek, porażenia połowiczego lub otępienia pomimo podjęcia odpowiedniego leczenia.

Niestety, jeżeli czynnikiem etiologicznym zakażenia opon mózgowo-rdzeniowych jest Haemophilus influenzae typu b, śmiertelność związana z tym stanem oceniana jest na około 5%. Powikłania dotyczą również osób, które przeżyły. 6% z nich obserwuje u siebie ubytki słuchu a u kolejnych 25% występują powikłania mogące doprowadzić do inwalidztwa.

PROFILAKTYKA HIB

Powszechnie stosowanym sposobem jaki zapobiega występowaniu inwazyjnych zakażeń Haemophilus influenzae u dzieci są szczepienia ochronne, a ich skuteczność jest bardzo wysoka. W Polsce szczepienia przeciwko Haemophilus influenzae typu b należą do grona szczepień obowiązkowych.

Podczas ciąży dzieci otrzymują od matek przeciwciała chroniące je przed Haemophilus influenzae. Z tego powodu podczas dwóch pierwszych miesięcy życia dziecka rzadko jest obserwowane występowanie zakażeń wywoływanych tą bakterią. Niestety z czasem zmniejsza się liczba otrzymanych przeciwciał, a tym samym dziecko traci ważny element układu odpornościowego chroniący je przed zakażeniem, w wyniku czego zwiększa się ryzyko zakażeń. Jeżeli nie zostaną zastosowane odpowiednie szczepienia, dziecko nie będzie we względnie kontrolowany sposób eksponowane na antygeny wirusa, to niski poziom przeciwciał będzie się utrzymywać od 6 miesiąca życia do 2 a nawet 3 roku życia. Dodatkowo w podanym wieku został zaobserwowany związek między najniższym poziomem przeciwciał a największą liczbą zachorowań. Ekspozycja na Haemophilus influenzae typu b w kolejnych latach sprawia, że bardzo rzadko obserwowane są zakażenia u dzieci mających ponad 6 lat.

Zgodnie z kalendarzem szczepień na rok 2026 podawane są 4 dawki szczepionki przeciwko Haemophilus influenzae typu b. Pierwsze trzy dawki szczepionki dziecko otrzymuje w ciągu pierwszych 6 miesięcy życia z zachowaniem przynajmniej miesięcznych odstępów pomiędzy kolejnymi iniekcjami. Ostatnia, czwarta dawka jest podawana między 16. a 18. miesiącem życia.

Kalendarz szczepień na 2026 rok dostępny jest pod adresem: https://szczepienia.pzh.gov.pl/kalendarz-szczepien-2026/ .

Bibliografia:

Autorka artykułu: Beata Ziembla
Artykuł powstał w ramach wolontariatu w obszarze promocji zdrowia na rzecz Fundacji Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Krakowie „O ZDROWIE DZIECKA”. 

Powyższy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie stanowi profesjonalnej porady. Zawarte w nim wskazówki mają na celu pogłębianie wiedzy i świadomości czytelnika, jednak każdorazowe wdrożenie opisanych rozwiązań lub metod powinno być poprzedzone konsultacją ze specjalistą w danej dziedzinie. Tylko indywidualne podejście oraz opinia eksperta zapewnią bezpieczeństwo i adekwatność stosowania się do przedstawionych w artykule zaleceń.

NASZE NAJNOWSZE PORADY

DZIECI I WRODZONE WADY SERCA

Udostępnij:
Czytaj więcej

OTYŁOŚĆ U DZIECI

Udostępnij:
Czytaj więcej

O JAK OKULISTA. LEKSYKON LEKARZY SPECJALISTÓW W PEDIATRII

Udostępnij:
Czytaj więcej

Ułatwienia dostępu

Web Accessibility plugin by DJ-Extensions.com