Krótkowzroczność wspólnie z nadwzrocznością i astygmatyzmem należy do wad refrakcji charakteryzujących się skupianiem wiązki promieni poza siatkówką. W przypadku krótkowzroczności przedmioty znajdujące się blisko są postrzegane za wyraźne, natomiast oddalone obiekty są niewyraźne. Istnieją sposoby korekcji tej wady, a podjęcie pewnych zmian w codziennym trybie życia może zapobiec powiększaniu się małej krótkowzroczności.

CO TO JEST KRÓTKOWZROCZNOŚĆ?

W prawidłowych warunkach promienie świetlne przechodzące przez oko są skupiane na siatkówce (najbardziej wewnętrznej warstwie ściany gałki ocznej zawierającej komórki światłoczułe). W przypadku krótkowzroczności wspomniany proces ma miejsce przed siatkówką, co jest spowodowane zbyt dużą mocą układu optycznego oka. W wyniku tych nieprawidłowości obiekty znajdujące się daleko są postrzegane za niewyraźne a te umieszczone blisko są wyraźne.

Wyróżnianych jest kilka rodzajów krótkowzroczności: krótkowzroczność osiowa (spowodowana zbyt długą gałką oczną), krótkowzroczność krzywiznowa (występuje, jeżeli rogówka lub soczewka mają nieprawidłowy kształt, a dokładniej są nadmiernie uwypuklone) i krótkowzroczność refrakcyjna (dotyczy to soczewki i jest to sytuacja, gdy dochodzi do wzrostu współczynnika załamania ośrodków optycznych oka).

Z JAKICH ELEMENTÓW SKŁADA SIĘ LUDZKIE OKO?

Oko stanowi bardzo wyspecjalizowany i istotny narząd zmysłu, który wspólnie m.in. z pewnymi ośrodkami zlokalizowanymi w korze mózgu umożliwia powstanie trójwymiarowego obrazu otaczającego świata. Połącznie z mózgowiem możliwe jest poprzez nerw wzrokowy, którego początek znajduje się na tylnej powierzchni gałki ocznej. Dla prawidłowego funkcjonowania oka istotne są również narządy dodatkowe, takie jak: mięśnie gałki ocznej, spojówka, narząd łzowy, powieki i brwi.

Kształt gałki ocznej można porównać do kuli, której średnica wynosi około 24 mm. Jej ściana jest zbudowana z trzech warstw (błona włóknista, błona naczyniowa i siatkówka) a w jej przestrzeni można wyróżnić pewne komory wypełnione płynem. Najbardziej zewnętrzną warstwą gałki ocznej jest błona włóknista. Jej przednią część stanowi przezroczysta rogówka, natomiast tylna część określana jest mianem twardówki i ma biały kolor. W twardówce znajduje się dużo włókien umożliwiających utrzymanie sztywności i kulistego kształtu gałki ocznej. Dla porównanie rogówka odpowiada za skupianie promieni na siatkówce (tej funkcji uczestniczy również soczewka).

Bardziej wewnętrznie niż błona włóknista występuje błona naczyniowa składająca się z następujących elementów: tęczówki, ciała rzęskowego oraz znajdującej się z tyłu naczyniówki (jej funkcją jest odżywienie zewnętrznych warstw siatkówki). Tęczówka porównywana jest do przesłony znajdującej się w obiektywie aparatu i jej funkcją jest regulacja ilości światła dostającej się do wnętrza gałki ocznej. Ma ona kształt pierścienia, a o szerokości decydują panujące warunki naświetlenia. Przykładowo, jeżeli jest jasno to konieczna jest redukcja ilości światła dostającego się do wnętrza oka i z tego powodu dochodzi do zwężenia źrenicy (otworu w centrum tęczówki). Najbardziej wewnętrzną warstwą ściany gałki ocznej jest siatkówka. Zawiera ona komórki światłoczułe: komórki pręcikonośne (widzenie o zmierzchu) i komórki czopkonośne (widzenie ostre).

Możliwe jest wyróżnienie trzech komór w obrębie oka. Komora przednia jest przestrzenią zlokalizowaną pomiędzy rogówką a tęczówką i wypełniona jest cieczą wodnistą. Komora tylna znajduje się pomiędzy tęczówką a ciałem szklistym i oprócz cieczy wodnistej występują w niej również włókienka przymocowane do soczewki. W skład komory ciała szklistego wchodzi przestrzeń gałki ocznej zlokalizowana za tylną powierzchnią soczewki.

KTÓRE ELEMENTY OKA SĄ SZCZEGÓLNIE WAŻNE W PRZYPADKU KRÓTKOWZROCZNOŚCI?

W przypadku krótkowzroczności dochodzi do zaburzenia skupiania promieni świetlnych na siatkówce. W związku z powyższym szczególnie istotne są elementy oka wchodzące w skład układu optycznego oka i są nimi: rogówka, przednia komora oka, soczewka i ciało szkliste. Należy również zwrócić uwagę, że to właśnie rogówka w największym stopniu załamuje światło.

JAKIE SĄ STOPNIE KRÓTKOWZROCZNOŚCI?

Pierwszym stopniem krótkowzroczności jest krótkowzroczność niska określana czasem mianem krótkowzroczności „szkolnej”. Charakteryzuje się ona początkiem objawów około 10 roku życia i ich narastaniem w okresie dojrzewania. Stabilizacja stanu obserwowana jest około 20 roku życia, kiedy to ma miejsce zakończenie wzrostu oka. Wada wzroku obserwowana u tych dzieci zazwyczaj nie przekracza -3,0 D.

Pierwsze objawy średniej krótkowzroczności zauważane są wcześniej niż w przypadku niskiej krótkowzroczności. Wada wzroku występująca u tych dzieci przyjmuje wartości od -6,0 do -8,0 D.

Istnieje jeszcze jeden stopień krótkowzroczności, jakim jest mająca podłoże genetyczne wysoka krótkowzroczność. Grupą wiekową, u której można zaobserwować pierwsze objawy są małe dzieci, a czasem nawet noworodki. Z czasem wada wzroku postępuje i uzyskuje wartości kilkunastu lub kilkudziesięciu dioptrii. Stopniowe pogarszanie się wzroku spowodowane jest wydłużaniem się przednio-tylnej osi gałki ocznej, w wyniku, czego gałka oczna, która standardowo charakteryzuje się kształtem zbliżonym do kuli zaczyna przypominać bryłę cylindryczną. Innymi nieprawidłowościami pojawiającymi się podczas tej choroby są ogniska zanikowe naczyniówkowo-siatkówkowe zlokalizowane na tylnym biegunie oka. W efekcie następuje głębokie pogorszenie ostrości wzroku, a czasem może nawet wystąpić ślepota. Niestety niemożliwa jest korekcja tej wady w sposób okulistyczny czy też chirurgiczny.

JAKIE OBJAWY MOGĄ ŚWIADCZYĆ O KRÓTKOWZROCZNOŚCI?

W przypadku krótkowzroczności obiekty znajdujące się daleko będą rozmazane, a te znajdujące się bliżej będą wyraźniejsze. Innymi dodatkowymi objawami może być ból głowy, zmęczenie oczu czy ich mrużenie. Objawami, jakie mogą zauważyć rodzice u swoich dzieci jest skrócony czas koncentracji dziecka, słabe wyniki w szkole, a także trzymanie przez dziecko przedmiotów blisko twarzy. Nieskorygowanie wady może sprawić, że dziecko staje się bardziej introwertyczne, nieśmiałe i nie lubi aktywności ruchowej.

JAKIE SĄ CZYNNIKI RYZYKA ROZWOJU KRÓTKOWZROCZNOŚCI?

Wśród czynników zwiększających ryzyko wystąpienia krótkowzroczności można wymienić: występowanie krótkowzroczności u członka rodziny, spędzanie dużej ilości czasu wykonując pracę wzrokową z bliska (czytanie czy używanie telefonów i komputerów), nie spędzanie wystarczającej ilości czasu na zewnątrz oraz czynniki etniczne.

DO JAKIEGO LEKARZA NALEŻY SIĘ UDAĆ W CELU JEJ ZDIAGNOZOWANIA?

W przypadku podejrzenia krótkowzroczności u swojego dziecka należy się udać do okulisty w celu zbadania jego wzroku.

JAKIE BADANIA SĄ WYKONYWANE?

Aby zdiagnozować krótkowzroczność niezbędne jest wykonanie pewnych badań, do których należy badanie ostrości wzroku i badanie wad refrakcji (metoda subiektywna, obiektywna i autorefraktometria).

Badanie ostrości wzroku jest podstawowym badaniem narządu wzroku i wymaga współpracy pacjenta. W trakcie wykonywania badania zasłaniane jest jedno oko osoby badanej a za pomocą drugiego czyta ona z odpowiedniej odległości znaki wydrukowane na białej tablicy.

Podczas oceniania wzroku metodą subiektywną (metodą Dondersa) badany patrzy w dal przez oprawki okularowe, do których są wkładane soczewki o różnej mocy i określa, kiedy obraz jest najostrzejszy. Metoda ta wymaga współpracy osoby badanej. Istnieje pewien problem podczas wykonywania tego badania u dzieci i jest on związany z silną zdolnością akomodacji oka występującą u dzieci (zdolność soczewki oka do zmiany jej mocy, dzięki czemu możliwe jest wyraźne widzenie z różnej odległości).

Metoda obiektywnego badania wady refrakcji (skiaskopia) wymaga farmakologicznego porażenia akomodacji (w przypadku dzieci lek podaje się przez kilka dni przed badaniem). Wykonując badanie wykorzystuje się skiaskop/retinoskop będący źródłem światła lub płaskie lusterko, które odbija światło lampy znajdującej się za badanym. Następnie odbite promienie rzutuje na dno oka w wyniku, czego obserwowane jest pojawienie się czerwonego blasku w obrębie źrenicy. Podczas badania stosuje się listewki z soczewkami o różnej mocy. Aby je przeprowadzić u dzieci niezbędne jest zastosowanie pewnych leków porażających akomodację (są one podawane w postaci kropel do oczu).

Autorefraktometria jest zautomatyzowanym przez komputer sposobem badania wady refrakcji. W swoim procesie opiera się o zasadę skiaskopii. Wykorzystuje ona promieniowanie podczerwone. Stosuje się ją w badaniach wstępnych i przesiewowych.

W JAKI SPOSÓB MOŻNA SKORYGOWAĆ WADĘ?

Wyrównanie wady można uzyskać dzięki zastosowaniu korekcji okularowej. Jak już wcześniej wspomniano nieprawidłowe widzenie w krótkowzroczności wynika ze zbyt silnej mocy układu optycznego oka prowadzącej do powstawania obrazu przed siatkówką. Z tego też powodu stosuje się soczewki rozpraszające wiązkę światła. Mają one wklęsły kształt i oznaczane są znakiem minus (-). W przypadku dzieci istotne jest uwzględnienie kilku aspektów technicznych podczas wyboru okularów: szkła powinny być lekkie, nietłukące się a wybór oprawek też powinien być przemyślany. Dodatkowo danie dziecku możliwości wyboru ładnych opraw okularowych sprawia, że nie wstydzą się ich nosić a nawet mogą być z nich dumne.

Inną popularną formą korekcji krótkowzroczności są soczewki kontaktowe. W przeciwieństwie do okularów nie zawężają one pola widzenia. Wybierane są głównie ze względów estetycznych, ale istnieją pewne sytuacje, kiedy są wskazane przez lekarza: różnowzroczność znacznego stopnia, wysoka krótkowzroczność, bezsoczewkowość.

Podczas ortokeratologii stosuje się soczewki kontaktowe spłaszczające krzywiznę centralnej części rogówki. Wspomniane działanie umożliwia zmniejszenie mocy załamywania promieni (w krótkowzroczności ta moc jest za duża). Soczewki są zakładane na noc. Metoda ta nie upowszechniła się.

Innym możliwym postępowaniem jest chirurgiczna korekcja wad refrakcji. Elementami oka, które może objąć zabieg są rogówka i soczewka, a większość metod dotyczy rogówki. Jedną z metod jest fotokeratektomia refrakcyjna, podczas której za pomocą lasera usuwa się część tkanki rogówki, co spłaszcza przednią krzywiznę oka prowadząc do zmniejszenia mocy łamiącej układu optycznego oka. Aby przeprowadzić zabieg niezbędna jest stabilna wada refrakcji oraz ukończenie 18-21 roku życia. Najważniejszymi przeciwskazaniami do przeprowadzenia zabiegu jest: postępująca wada refrakcji, choroby skutkujące upośledzeniem gojenia się rany, aktywne zapalenie w obrębie przedniego odcinka oka i zespół suchego oka.

JAKIE ISTNIEJĄ POWIKŁANIA KRÓTKOWZROCZNOŚCI?

U osób z krótkowzrocznością może wystąpić makulopatia (choroba plamki, czyli najważniejszej dla widzenia, centralnej części siatkówki; wśród objawów można wymienić m.in.: pogorszenie ostrości wzroku, zaburzenie poczucia kontrastu, czy pojawienie się ubytków w centralnej części pola widzenia) stanowiąca przyczynę utraty wzroku. Innymi obserwowanymi powikłaniami są: odwarstwienie siatkówki (odłączenie większości warstw siatkówki od pozostałych elementów ściany gałki ocznej a następnie uniesienie siatkówki do ciała szklistego; postrzegana jest ona, jako ciemny obszar w polu widzenia a pierwszym objawem może być pojawianie się mętów lub „muszek” w polu widzenia) i otwór w plamce (ubytek siatkówki w centralnej części).

JAKIE DZIAŁANIA MAJĄ POZYTYWNY WPŁYW NA WZROK?

Istnieją pewne modyfikacje dotyczące codziennego trybu życia, które mogą zapobiec powiększaniu się małej krótkowzroczności. Znane są one jako zasady higieny wzrokowej i należy do nich:

• dbanie o dobre oświetlenie miejsca pracy wzrokowej
• utrzymywanie odpowiedniej odległości oczu od książki/monitora komputera
• robienie przerwy w trakcie dłuższej pracy wzrokowej z bliska
• nieczytanie w pozycji leżącej

Istotne jest również wykonywanie pewnych ćwiczeń, do których należy luźne patrzenie na wybrany odległy obiekt. Powinno ono trwać kilka minut i być powtarzane kilkanaście razy w ciągu dnia.

Duże znaczenie mają również soczewki kontaktowe. Zastosowanie ich w przypadku dużej i średniej krótkowzroczności jest czynnikiem pozwalającym na uzyskanie lepszej ostrości wzroku. Dodatkowo istnieją prace naukowe dowodzące spowolnienia lub zahamowania powiększania się krótkowzroczności u dzieci stosujących soczewki kontaktowe.

Krótkowzroczność jest wadą oczu, podczas której przedmioty znajdujące się blisko są postrzegane za wyraźne, natomiast oddalone obiekty są niewyraźne. Występuje jej kilka rodzajów: osiowa, krzywiznowa i refrakcyjna. Wyróżniane są trzy stopnie krótkowzroczności: niski, średni i wysoki. Czynniki ryzyka są związane m. in. z trybem życia. Istnieją pewne sposoby korekcji wady i należą do nich: korekcja okularowa, soczewki kontaktowe, ortokeratologii i chirurgiczna korekcja wad refrakcji. Stosowanie się do zasad higieny wzrokowej może zapobiec powiększaniu się małej krótkowzroczności.

Bibliografia:

• Niżankowska M. H., Podstawy kliniczne, Wydawnictwo lekarskie PZWL, Warszawa, 2007
• Grzybowki A., Okulistyka, Edra Urban & Partner, Wrocław 2018
• Krótkowzroczność, [online] https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/wadywzroku/74638,krotkowzrocznosc, [dostęp: 3.04.2026r.]
• Myopia (Nearsightedness), [online] https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8579-myopia-nearsightedness, [dostęp: 3.04.2026r.]

Autorka artykułu: Beata Ziembla
Artykuł powstał w ramach wolontariatu w obszarze promocji zdrowia na rzecz Fundacji Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Krakowie „O ZDROWIE DZIECKA”. 

Powyższy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie stanowi profesjonalnej porady. Zawarte w nim wskazówki mają na celu pogłębianie wiedzy i świadomości czytelnika, jednak każdorazowe wdrożenie opisanych rozwiązań lub metod powinno być poprzedzone konsultacją ze specjalistą w danej dziedzinie. Tylko indywidualne podejście oraz opinia eksperta zapewnią bezpieczeństwo i adekwatność stosowania się do przedstawionych w artykule zaleceń.